Wil je samen ondernemen, maar niet direct een BV oprichten? Dan is de kans groot dat je uitkomt bij een maatschap. Deze rechtsvorm wordt in Nederland veel gebruikt door zelfstandigen en vrije beroepsbeoefenaars die hun krachten willen bundelen, zonder hun zelfstandigheid te verliezen. Toch bestaat er vaak onduidelijkheid over wat een maatschap precies is, hoe deze werkt en wanneer deze samenwerkingsvorm geschikt is.
In deze beginnersgids lees je wat een maatschap is, hoe deze juridisch en fiscaal in elkaar zit, wat de voordelen en nadelen zijn en waar je rekening mee moet houden bij het oprichten ervan.
Wat is een maatschap?
Een maatschap is een samenwerkingsvorm waarbij twee of meer personen, de ‘maten’, met elkaar afspreken om samen te werken en daar voordeel uit te halen. Dat voordeel is meestal financieel, maar kan ook liggen in het gezamenlijk uitoefenen van een beroep of het delen van kosten en middelen. Iedere maat draagt op zijn eigen manier bij, bijvoorbeeld met arbeid, geld, kennis of goederen.
De maatschap is geregeld in het Burgerlijk Wetboek (Boek 7A) en heeft geen rechtspersoonlijkheid. Dat betekent dat de maatschap juridisch niet losstaat van de personen die erin samenwerken. De afspraken tussen de maten vormen de basis van de samenwerking en zijn bepalend voor zaken als winstverdeling, aansprakelijkheid en besluitvorming.
Een maatschap wordt vooral gebruikt door mensen met een vrij beroep, zoals artsen, advocaten, accountants, architecten en consultants.
Hoe verschilt een maatschap van andere rechtsvormen?
Een maatschap verschilt op meerdere punten van andere ondernemingsvormen zoals de eenmanszaak, VOF en BV. Waar een eenmanszaak draait om één ondernemer en een VOF vaak wordt gebruikt voor commerciële samenwerkingen, is de maatschap vooral gericht op gelijkwaardige samenwerking tussen zelfstandigen.
In tegenstelling tot een BV biedt een maatschap geen volledige bescherming van privévermogen. Tegelijkertijd is de maatschap eenvoudiger en goedkoper op te zetten en brengt deze minder administratieve verplichtingen met zich mee. Dat maakt de maatschap aantrekkelijk voor samenwerkingen waarbij vertrouwen en professionaliteit centraal staan.
Voor wie is een maatschap geschikt?
Een maatschap is vooral geschikt voor mensen die zelfstandig ondernemer zijn en op gelijkwaardig niveau willen samenwerken. In sectoren waar persoonlijke deskundigheid belangrijker is dan kapitaal of schaalgrootte, sluit deze rechtsvorm goed aan.
Een maatschap kan interessant zijn wanneer je samen met een partner start, maar ieder een duidelijke eigen rol heeft. Denk bijvoorbeeld aan een samenwerking waarbij de ene maat zich richt op marketing en verkoop, terwijl de andere maat verantwoordelijk is voor inkoop, logistiek of productontwikkeling.
Voor ondernemers met grote groeiplannen, personeel of aanzienlijke investeringsrisico’s is een andere rechtsvorm vaak passender. In die gevallen biedt een BV doorgaans meer bescherming en duidelijkheid richting leveranciers, investeerders en klanten.
Hoe werkt een maatschap in de praktijk?
In een maatschap maken de maten onderling afspraken over de manier waarop zij samenwerken. Deze afspraken kunnen mondeling worden gemaakt, maar het is sterk aan te raden om ze schriftelijk vast te leggen in een maatschapsovereenkomst. Deze overeenkomst vormt het fundament van de samenwerking.
In de overeenkomst leg je vast wat iedere maat inbrengt, hoe de winst wordt verdeeld, wie namens de maatschap mag handelen en hoe beslissingen worden genomen. De inbreng hoeft daarbij niet gelijk te zijn. Zo kan de ene maat vooral tijd en expertise inbrengen, terwijl een andere maat juist meer geld investeert.
Maak je geen afspraken over de winstverdeling, dan geldt automatisch de wettelijke regel dat de winst gelijk wordt verdeeld. Dat kan in de praktijk tot verrassingen leiden en maakt duidelijk hoe belangrijk het is om deze afspraken goed vast te leggen.
Je kunt een maatschapscontract zelf opstellen, werken met een modelovereenkomst of het laten opstellen door een advocaat, notaris of andere specialist. Het doel van de maatschap en de bevoegdheden van de maten worden vastgelegd in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. De kosten voor professionele hulp bij het opstellen van een maatschapscontract verschillen per adviseur en situatie.
Aansprakelijkheid binnen een maatschap
Aansprakelijkheid is een belangrijk aandachtspunt bij een maatschap. In principe is iedere maat verantwoordelijk voor zijn of haar eigen handelen. Gaat het om gezamenlijke verplichtingen, dan is meestal afgesproken dat iedere maat voor een gelijk deel aansprakelijk is, tenzij jullie daar andere afspraken over hebben gemaakt.
Dat betekent dat je als maat niet automatisch opdraait voor fouten van een andere maat. Op dat punt verschilt een maatschap duidelijk van een vennootschap onder firma (VOF), waarbij alle vennoten volledig aansprakelijk zijn voor alle schulden van het bedrijf.
Tegelijkertijd blijft privéaansprakelijkheid een risico. Zeker bij beroepsfouten of schadeclaims kiezen veel maten er daarom voor om zich goed te verzekeren, bijvoorbeeld met een beroepsaansprakelijkheidsverzekering.
Belastingen en fiscale regels bij een maatschap
Bij een maatschap betaalt het bedrijf zelf geen inkomstenbelasting. In plaats daarvan geeft iedere maat zijn of haar deel van de winst op in de eigen aangifte. Voor de Belastingdienst wordt iedere maat meestal gezien als zelfstandig ondernemer.
Dat betekent dat maten, als ze aan de voorwaarden voldoen, gebruik kunnen maken van ondernemersvoordelen zoals de zelfstandigenaftrek, startersaftrek en MKB-winstvrijstelling. Voor de btw geldt iets anders: de maatschap wordt meestal als één ondernemer gezien en doet daarom gezamenlijk btw-aangifte.
Hoe richt je een maatschap op?
Het oprichten van een maatschap is relatief eenvoudig en kan zonder notariële akte. Wel moeten alle maten de maatschap inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Bij deze inschrijving worden ook de afzonderlijke maten geregistreerd als ondernemers in het Handelsregister.
Daarnaast moet je de uiteindelijk belanghebbenden (UBO’s) registreren in het UBO-register. Dit zijn personen die meer dan 25% eigendomsbelang hebben in de maatschap of feitelijke zeggenschap uitoefenen over het bedrijf.
Hoewel een schriftelijke maatschapsovereenkomst niet verplicht is, raadt de KVK dit sterk aan. In deze overeenkomst leg je vast hoe de samenwerking is geregeld, hoe de winst wordt verdeeld en wie welke bevoegdheden heeft. Ook maak je afspraken over situaties zoals ziekte, toetreding of uittreding van een maat, en wat er gebeurt als de maatschap wordt beëindigd of een maat stopt of overlijdt. Hier lees je meer over maatschapscontracten.
Voordelen van een maatschap
1. Flexibiliteit
Een belangrijk voordeel van een maatschap is de flexibiliteit. Je kunt eenvoudig samenwerken met andere ondernemers zonder een complexe of kostbare rechtsvorm op te zetten. Er is geen startkapitaal nodig en een notariële akte is niet verplicht, waardoor je relatief snel kunt beginnen. Dit maakt de maatschap aantrekkelijk voor ondernemers die samen willen starten, maar eerst willen ervaren hoe de samenwerking in de praktijk uitpakt.
2. Zelfstandigheid
Daarnaast behoudt iedere maat zijn zelfstandigheid. Je blijft ondernemer voor de inkomstenbelasting en kunt, mits je aan de voorwaarden voldoet, gebruikmaken van fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek, startersaftrek en MKB-winstvrijstelling. Tegelijkertijd kun je kosten delen, bijvoorbeeld voor huisvesting, apparatuur, software of ondersteunend personeel, wat de financiële druk verlaagt.
3. Vrijheid in het maken van afspraken
Ook biedt een maatschap veel vrijheid in het maken van afspraken. Maten bepalen zelf hoe de winst wordt verdeeld, hoe bevoegdheden zijn geregeld en hoe beslissingen worden genomen. Deze afspraken leg je vast in een maatschapsovereenkomst, die je volledig kunt afstemmen op jullie situatie. Voor veel samenwerkende ondernemers en vrije beroepsbeoefenaars is deze combinatie van zelfstandigheid, flexibiliteit en gedeelde kosten een belangrijke reden om voor een maatschap te kiezen.
Nadelen en risico’s van een maatschap
1. Privéaansprakelijkheid en financiële risico’s
Een belangrijk nadeel van een maatschap is dat deze rechtsvorm geen rechtspersoonlijkheid heeft. Dit betekent dat de maten zelf juridisch verantwoordelijk blijven voor hun handelen. Als de maatschap haar schulden niet kan betalen, mogen schuldeisers naast het zakelijke vermogen ook het privévermogen van de maten aanspreken. Voor ondernemers die werken met klanten, leveranciers of langlopende contracten kan dit een aanzienlijk risico vormen.
2. Risico op onduidelijke afspraken en conflicten
Een maatschap biedt veel vrijheid in het maken van afspraken, maar die vrijheid brengt ook risico’s met zich mee. Als bevoegdheden, verantwoordelijkheden en winstverdeling niet duidelijk zijn vastgelegd in een maatschapscontract, kunnen er snel misverstanden ontstaan. Zeker bij grotere beslissingen, zoals het afsluiten van contracten of het aannemen van personeel, kan onduidelijkheid leiden tot conflicten tussen maten.
3. Afhankelijk van elkaar als het misgaat
Volgens de wet eindigt een maatschap automatisch als een maat stopt of overlijdt. Als daar geen afspraken over zijn gemaakt, kan dit betekenen dat de onderneming ineens moet stoppen. Door in het maatschapscontract een verblijvensbeding of overnamebeding op te nemen, kun je dit risico verkleinen. Zonder zulke afspraken blijft de continuïteit van de maatschap kwetsbaar.
4. Meer administratie dan je misschien verwacht
Een maatschap lijkt op het eerste gezicht overzichtelijk, maar in de praktijk kan de administratie behoorlijk complex worden. Vaak is er een gezamenlijke administratie voor de maatschap, naast een aparte administratie voor iedere maat. Daarnaast doet de maatschap btw-aangifte, terwijl iedere maat zelf inkomstenbelasting betaalt. Dat vraagt om goede afstemming en brengt vaak extra administratief werk met zich mee.
5. Minder geschikt voor groei en investeringen
Een maatschap minder geschikt voor ondernemingen met sterke groeiplannen. Het aantrekken van investeerders, het uitbreiden met personeel of het afdekken van grotere risico’s is binnen deze rechtsvorm lastiger. In zulke gevallen biedt een BV vaak meer bescherming en structuur. Daarom kiezen veel ondernemers ervoor om een maatschap later om te zetten naar een andere rechtsvorm wanneer het bedrijf groeit.
Contracten en doorgroeien naar een BV
Binnen een maatschap ga je in principe alleen verplichtingen aan voor jezelf. Je kunt niet zomaar contracten tekenen namens de hele maatschap, tenzij hierover afspraken zijn gemaakt en vastgelegd in het Handelsregister via een volmacht. Dit voorkomt onduidelijkheid richting leveranciers, platforms of zakelijke partners.
Veel ondernemers starten bewust met een maatschap en kiezen er later voor om door te groeien naar een BV. Volgens Ondernemersplein van de Rijksoverheid is het mogelijk om een maatschap om te zetten in een BV, waarbij de BV vervolgens verantwoordelijk wordt voor het bedrijf en de financiële risico’s. Dit kan aantrekkelijk zijn wanneer de onderneming groeit, er personeel bijkomt of wanneer het risico toeneemt. Het is verstandig om bij de oprichting al na te denken over deze mogelijkheid en hierover afspraken op te nemen in het maatschapscontract.
Is een maatschap de juiste rechtsvorm voor jou?
Of een maatschap bij je past, hangt sterk af van je situatie, beroep en toekomstplannen. Voor samenwerkingen tussen zelfstandigen in vrije beroepen is de maatschap vaak een logische en efficiënte keuze. Voor ondernemers met grotere ambities of risico’s kan een andere rechtsvorm beter aansluiten.
Het is daarom verstandig om je vooraf goed te laten informeren en, indien nodig, juridisch of fiscaal advies in te winnen.
Veelgestelde vragen over een maatschap
Ben je privé aansprakelijk in een maatschap?
Ja, maar de aansprakelijkheid is beperkter dan bij een VOF. In principe is iedere maat aansprakelijk voor zijn of haar eigen handelen. Voor gezamenlijke verplichtingen zijn maten meestal voor een gelijk deel aansprakelijk, tenzij hierover andere afspraken zijn gemaakt in de maatschapsovereenkomst.
Moet een maatschap zich inschrijven bij de Kamer van Koophandel?
Ja, een maatschap moet worden ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Daarnaast moeten de afzonderlijke maten ook als ondernemer geregistreerd staan.
Betaalt een maatschap belasting?
De maatschap zelf betaalt geen inkomstenbelasting. Iedere maat betaalt afzonderlijk inkomstenbelasting over zijn of haar winstdeel. Voor de btw wordt de maatschap meestal wel gezien als één ondernemer en wordt er gezamenlijk btw-aangifte gedaan.
Kun je personeel aannemen in een maatschap?
Ja, een maatschap kan personeel aannemen. Dit brengt wel extra verplichtingen met zich mee, zoals loonadministratie, loonbelasting en werkgeverslasten. In de praktijk kiezen maatschappen hier vaak alleen voor als de samenwerking stabiel en langdurig is.
Is een maatschap geschikt voor starters?
Ja, vooral voor starters in vrije beroepen die samen willen werken zonder direct een complexe rechtsvorm op te zetten. Wel is het belangrijk dat starters zich goed verdiepen in aansprakelijkheid en fiscale verplichtingen voordat zij voor deze rechtsvorm kiezen.
